Bundan 17 sene evvel, içinde bulunduğumuz ayda (tam olarak 10 Ocak günü) çizgi roman dünyasında “Big John” olarak bilinen tam adıyla Giovanni Natale Buscema vefat etti.

John Buscema, ya da İtalyan kökenini yansıtan tam adıyla Giovanni Natale Francesco Buscema, 11 Aralık 1927’de Brooklyn, New York’ta doğdu. Babası, oğlunun kendi izinden yürüyerek bir berber olmasını istemiştir. Ancak Buscema, sanatla ilgilenmiş ve öğrencilik yıllarında pek çok öğleden sonrasını kütüphanede geçirerek sanatçıların hayatlarını ve onları meşhûr yapan eserleri nasıl hayata getirdiklerini araştırmıştır. Alışılageldik şekilde, aile içerisinde babasının aksine annesi, sanatla uğraşması yönünde oğlunu cesaretlendirmiştir.

Ortaokul zamanında ortalama bir öğrenci olan Buscema, bir öğretmeninin çabalarıyla Manhattan’daki Güzel Sanatlar Lisesi’ne kaydoldu. Lisenin son yılında da canlı model çizimleri ve tasarım üzerine dersler aldığı Pratt Enstitüsüne girdi.

Mezûn olduktan sonra alakasız işlerde çalıştı; çalışmalarını reklam ajansları ve dağıtıcılara düzenli olarak göstermesine rağmen ticarî olarak tecrübesi olmadığı bahanesiyle kapılar hep yüzüne kapandı. Tâ ki New York Times‘da bir çizgi roman yayıncısının çizer aradığına dair ilanı görene kadar; Şirket, sonradan Marvel Comics olacak olan Timely Comics‘ti ve Buscema’yı karşılayan genç ve dost canlısı, 2018’in son ayında hayata gözlerini kapayan Stan Lee idi.

Hal Foster‘ın Prince Valiant‘ı ve Alex Raymond‘un Flash Gordon‘u ve hattâ Burne Hogarth‘ın Tarzan‘ının etkilediği genç Buscema, Timely Comics’teki işe girdiğinde Syd Shores, Mike Sekowsky, George Kline, Alain Bellman gibi isimlerin yer aldığı ekibe dâhil oluyordu. Bu haliyle Büyük John için hem “mektepli” hem de “alaylı” tabirini rahatlıkla kullanabiliriz…

Timely Comics’te çalıştığı bir buçuk yıl içerisinde yeteneklerini “True Complete Mistery”, “Cowboy Romances”, “Crimefighters”, “Love Trails”, “Romances Of The West”, “True Life Tales” ve “Faithful” gibi eserlerle geliştirdi. Ancak savaş yıllarından sonra daralmaya başlayan çizgi roman piyasasıyla beraber Timely’nin yayıncısı Martin Goodman çizer ekibini dağıttı. Bu dönem ile beraber serbest olarak çalışmaya başlayan Buscema, Ace, Quality, Ziff-Davis, St. John, Orbit, Our Publications ve Hillman ve Charlton için de çizimler yaptı. Ancak DC’nin kapısından geri döndü.

Western Publishing‘e düzenli işler yapmaya başladı; Western sinemasının ünlü yıldızı Roy Rogers’ın maceralarını çizdi. Indian Chief gibi işlere imza attı. Helen Of Troy, Alexander The Great, Sir Lancelot, The Vikings ve Hercules gibi filmlerin yüksek kaliteli uyarlamalarını yaptı. Ancak 1958 yılıyla beraber yolu reklamcılığa kaydı. Chaite Ajansı‘nda bir iş buldu ve yeni kariyerine başladı.

1966 yılında ise Marvel Çağı‘nın mimarı Stan Lee‘nin (kendi tabiriyle “çok cazip”) teklifi üzerine Marvel‘a -geri- döndü.

Marvel’i Marvel yapan isimlerden olan Jack Kirby‘den etkilenmiştir. Buscema, Jack Kirby için “muhteşem bir adam” tabirini kullanır; endüstride devrim yaptığını belirtir. Kirby, 1970 yılında DC Comics‘te Carmino Infantino için çalışmak üzere Marvel’den ayrıldığında, Marvel’in en önemli sanatçısı haline gelen Buscema, “bay çizgi roman” dediği Kirby gibi yapabileceğini hissetmediğini belirtir. Ancak –bence– onu aşmayı başarmıştır. Jack Kirby‘nin “abartılmış kahramanlarını, kasvetli ortamlarını, devasa monoblok yapılarını, megatonluk patlamalarını ve mitolojik gezegen yapılarını” kendi sağlam ve ustalıklı bakışına dâhil etmiştir.

…Adam -Jack Kirby- hikayeleri muhteşem bir şekilde yaratıyordu. Düzenlemeleri, hikaye anlatımları, aksiyon, figürler, hareket tarzları…. Her bir parçası! Adam gerçekten inanılmazdı, çok dinamikti. Başka bir Jack Kirby olmayacak. Bana göre geçmişte, günümüzde ve gelecekte bir numaralı adamdır.
-Buscema // Syf.66

Artık -önemli- bir Marvel çalışanı olan Buscema, firmanın The Avengers (İntikamcılar), Silver Surfer (Gümüş Kayakçı), Sub-Mariner, Fantastic Four (Fantastik Dörtlü), Conan The Barbarian (Barbar Conan) ve Tarzan gibi eserlerinde çalıştı. Öyle ki, 18 sayılık efsanevi sayılan Silver Surfer dizisinin tam 17 sayısını çizmiştir.

1970’lerde kendi yönetiminde bir sanat okulu kurmuş, ardından da Stan Lee ile birlikte How to Draw Comics The Marvel Way (Marvel Tarzı Çizgi Roman Yapmak) adlı öğretici bir kitap hazırlamıştır. Kitabın ayrıca bir de videosu vardır.

Marvel, Buscema’dan breakdown artist (taslak sanatçısı) olarak yararlanıyordu. Yani Buscema, olayın genel akışını, kompozisyonları ve açıları net biçimde ortaya koyan eskizleri tamamlıyor; konturların yerini ve koyu-açık dengelerini belirleyerek çizgi romanın iskeletini oluşturuyordu. Detaylı kurşun kalem çizimleri ve/veya çinileme aşaması ise başka sanatçılara düşüyordu. Zira Buscema, ne kadar az detaya girerse, o kadar çok sayfa üretiyordu.

DC?
Buscema, Marvel ile özdeşleşmiş bir isim; Pek çok kişinin en azından sinemadan tanıdığı kahramanların arkasında bir şekilde imzası olan bir sanatçı. Ancak, 1950 yılında Timely’nin (yani Marvel’in) küçülmesiyle kadrolu olmaktan çıkıp serbest anlaşmalar (freelance) yapmak durumunda kalmıştı. Yayıncılar da -tıpkı Timely gibi- küçüktü, hâliyle ücretler de.. Durum böyle iken, 23 yaşında, bir gün DC’nin kapısını çaldı. O günü şöyle anlatıyor Buscema, “Oraya gittiğimde hiçbir yetkili ofisinden çıkıp da benimle konuşmadı. Çalışmalarımı görmek istedikleri söylendi; bende verdim ve içeri götürdüler. Sonra iade edildi ve sana uygun bir işimiz yok cevabını aldım. Bende geri döndüm. Yıllar sonra, sanırım 60’ların sonuydu, Carmine Infantino’dan bir telefon aldım. Bana DC’ye gitmeyi düşünüp düşünmeyeceğimi sordu. Gitmezdim tabii. Neden diye sordu. Vaktiyle gelmiştim dedim, bir işe ihtiyacım olduğunda ne cehennemdeydin?”

2001 sonbaharında mide kanseri teşhisi konan Buscema, ciddi bir ameliyat da geçirmesine rağmen DC‘nin Just Imagine serisinde yer alan Just Imagine Stan Lee with John Buscema Creating Superman (Stan Lee ve John Buscema’nın Birlikte Superman’i Yarattığını Hayal Edin) adlı bölümün 22 sayfalık kurşun kalem çizimlerini Aralık 2001 tarihinde bitirir. Ayrıca, yine DC için, John Arcudi tarafından yazılan Batman – Black & White serisinde yer alan “A Game of Bat and Rat” adlı bir çizimi daha vardır. DC’ye karşı yaşadığı küskünlük ya da kırgınlık ömrünün sonunda yaptığı en son işle son bulmuştur.

Peki ya Conan?
Silver Surfer’da çıkardığı harika işin ardından serüvenlerini çizmeye başladığı barbar hakkında “bebeğimdi” tabirini kullanan Buscema şöyle diyor; “Süper kahramanlar çizmekten asla zevk almadım; Conan’ınsa doğaüstü güçleri yoktu. Kendi arka planlarımı yaratabiliyor olmak çok güzeldi. Binalar, arabalar, mekanik şeyler çizmekten nefret ederim ben. Söz konusu Conan olunca, böyle zorunluluklar yok ve daha serbestsin. Kimse sana falanca tüfeği ya da filanca tabancayı çizmeni dayatmıyor senaryoda. Kılıç çiziyorsun, canın nasıl bir kılıç çizmek isterse öyle bir kılıç. Kimse de çıkıp yanlış olmuş diyemiyor, çünkü zaten öyle bir şey hiç var olmamış.” Kendisinin bu Conan sevgisi çizgiromanseverlere sirayet etmiş gibi gözüküyor; Zirâ, conanseverlerin ittifakla kabûl ettiği gibi en iyi Conan çizeridir.

Conan, yer altında gizlenen insanların yaşadığı, gerçekten vahşi hikâyeleri olan şehirlere giderdi. Her anına bayılırdım. Howard’ın hikâyeleri olağanüstüydü.
-Syf. 45

Hemen hemen 50 yıl boyunca hayal gücünü ve kurgu anlayışını çizgi roman sayfalarına aksettiren sanatçı, 1996’da kağıt üzerinde emekliye ayrıldı. Ancak çizmeye devam etti. Lucca ve San Diego gibi uluslararası çizgi roman fuarlarına katıldı. 2001 yılında San Diego’daki fuarda The John Buscema Sketchbook (John Buscema’nın Eskiz Defteri) adındaki kişisel koleksiyonundan ve bir kısmı daha önce hiç yayınlanmamış eserlerin bulunduğu kitabını yayımladı. Kitap, Türkçeye John Buscema – Eskizler adıyla, Sırtlan Kitap tarafından, Ali Erdem Çelebi‘nin çevirisiyle 2014 yılında kazandırılmıştır.

John Buscema Eskizler
Bu kitap bir “röportaj kitabı” aslında; Hattâ John Buscema‘nın, J. David Spurlock ile yaptığı bir sohbet kitabı. Yazımın girişinde fazlasıyla istifade ettiğim Jim Steranko‘nun enfes önsözü ve Buscema’nın nefis eskizleriyle birlikte elbette…

Her zaman çizdim, bu benim hayatımın bir parçası.
-Buscema

Kitaptan, yukarıda hayat hikâyesinde alıntıladığım ya da bahsettiğim pek çok husus hakkında Buscema’nın görüşlerini öğreniyorsunuz. Filipinli çinicileri –zaten– sevmediğini bildiğimiz sanatçının, Frank Giacoia ve Tom Palmer gibi bir kaç kişi haricinde genel olarak çini sanatçılarını beğenmediğini de öğreniyoruz; Hattâ hayal kırıklığına uğradığını… Ayrıca kitapta yer alan küçük bir kutu ile Roy Thomas‘ın kaleminden Buscema’nın karakter tasarımı hakkında da bilgi alıyoruz; Ki Buscema sadece Mephisto karakterini tasarladığını kabûl eder.

Sanat dünyasında sorun şu ki, çalışmaları satın alanlar sanatçılar değil editörler ve onlar da genellikle sanat ederiyle yerdeki paçavrayı bile ayır edemiyorlar.
-Buscema

Çizgi romanlarla ilgileniyorsanız, hele ki Conan‘ı da seviyorsanız bu kitabı mutlaka almalısınız. Sadece Büyük John‘un bilgisi, birikimi ve anlayışı değil aynı zamanda eskizleri için… Tekrar tekrar çizimlerinin arasında kaybolmak için..

View this post on Instagram

Bundan 17 sene evvel, bugün yani 10 Ocak günü çizgi roman dünyasında “Big John” olarak bilinen tam adıyla Giovanni Natale Buscema vefat etti. 11 Aralık 1927 yılında New York’ta doğan Buscema, hem mektepli hem de alaylı sıfatını taşıyan bir sanatçıydı. Zira, henüz 21 yaşındayken adı sonradan #Marvel olacak olan #Timely Comics’te çalışmaya başladı. Kendisini işe alan ise geçen ay vefat Stan Lee idi… H. Foster (Prince Valiant), A. Raymond (Flash Gordon) ve B. Hogart (Tarzan) gibi sanatçılardan etkilenmiştir. Ancak benim kişisel değerlendirmem Jack Kirby’den -ki ayrı bir yazı konusudur- etkilendiği yönündedir. Onun gibi dinamik çizimi ve açıları vardır. Ve bence ondan daha iyi bir çizerdir. Silver Surfer’da harika işler yapan -18 sayının 17’sini çizmiştir- Buscema, Conan için ise ‘bebeğimdi’ tabirini kullanır. Ki Conanseverlerin ittifakla kabûl ettiği şekilde de en iyi #Conan çizeridir. Pek kapak çizmemiş, kara kalem çalışmalarının da Filipinliler tarafından çinilenmesini de beğenmemiştir. Marvel’in kilometre taşlarından olmasına ve #DC Comics’in kapısından çevrilmesine rağmen Batman: Black & White ve Just Imagine serisinden Superman’i çizmiştir. Çizgi roman sevenler olarak teşekkür ederiz Büyük John.

A post shared by Ali Ekenciz (@ekencizcizgisi) on

John Buscema’nın sanatı Valhalla’ya ulaşmıştır. / Steranko
-Syf.4

BİLGİ VE NOTLAR
Bu yazıyı yazma fikri, ekencizcizgisi.blogspot.com adresindeki yazıyı okumam ile filizlendi; Sonrasında cizgiroman-ressammurat.blogspot.com adresindeki yazıyı okumamla olgunlaştı, ki yazımda epey istifade ettim. Devamında, sanatçının ölüm yıl dönümünde yukarıda alıntıladığım Instagram hesabındaki gönderiyi hazırladım. Sonrasında kitabı da alınca da yazımı tamamladım.
Sanatçının çizdiklerine dair büyük liste için burayı ve burayı ziyaret edebilirsiniz. Listeler arasında kaybolmak istemez iseniz ise bu adrese biraz göz atabilirsiniz.

Saygılarımla,
İrf.